يکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶ ,24 September 2017
۰
تاریخ انتشار : شنبه ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۱۹
دکتر بهرام امیراحمدیان در گفتگو با دیدبان روسیه به بررسی جایگاه هویت و عوامل موثر در احیای آن در روسیه پوتین پرداخت. این استاد دانشگاه به نقش هویت در محبوبیت پوتین اشاره و از نگاه غرب به انتخاب مجدد پوتین در انتخابات سال آینده روسیه سخن به میان آورد.
 
دیدبان روسیه: با آغاز ماه می، سرتاسر فدراسیون روسیه و به ویژه مسکو و محوطه کرملین آماده برپایی سالگرد پیروزی میهنی (9 می) می‌شوند. جشنی که با هویت و تاریخ روس‌ها گره خورده است و مردم به صورت خودجوش این روز را گرامی می‌دارند. در روزهای منتهی به نه می، روبان‌های راه راه سیاه و نارنجی که نماد پیروزی روس‌ها بر آلمان نازی در جنگ جهانی دوم است در گوشه و کنار شهر یافت می شود؛ گاهی به کیف عابران گره خورده است و گاهی به دستگیره در ماشین‌ها و ... .

دیدبان روسیه گفتگوی این هفته خود را به موضوع جایگاه هویت در روسیه پوتین اختصاص داده است، اینکه چگونه کشوری می تواند از سال‌های سخت پس از فروپاشی با احیای هویت عبور کند و اکنون پس از سال‌ها، بیشتر از آنکه جشن میهنی توسط دولت دنبال شود، جایگاه قابل توجهی در میان مردم روس دارد. از این رو به گفتگو با دکتر "بهرام امیراحمدیان" استاد سرشناس دانشگاه در حوزه اوراسیا پرداختیم که تجربه حضور متعددی در روسیه و دیگر کشورهای مشترک المنافع میان سال های پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی داشته است.




► جامعه روس آرام آرام از بحران هویت سال‌های دهه نود و پس از فروپاشی عبور کرده است، چه عواملی موجب احیای هویت در میان روس‌ها شد؟

یکی از این عوامل دستگاه دولت و ابزارهای در اختیارش بود. عامل دیگر نیروهای امنیتی بود، پوتین در فضای امنیتی رشد کرده بود و مافیای اقتصادی را به صورت درستی مهار کرد. تفوق دولت مرکزی با نیروهای امنیتی و دستگاه قضایی که در اختیار دولت بود و از آن حمایت می کرد، توانست زیاده‌خواهی‌ها و سرمایه‌های انباشت و نامشروع را محاکمه کند، این نیروها توانست به دولت جهت سامان دادن اوضاع کمک کند.

البته باید به این نکته هم اشاره کرد که بعد از برقراری آرامش دوباره، دایره قدرتی پیرامون پوتین بود که خواهان سهم بودند، بنابراین تکنوکرات‌های جدید رشد کردند و قشر جدید ثروتمند به وجود آمد که البته  از دولت حمایت کردند. در هر دوره‌ای عده‌ای پیرامون قدرت متمرکز و از رانت‌ها استفاده می کنند، در روسیه هم تعداد بسیاری از این ثروتمندان وجود دارد.

همکاری مردم را می‌توان عامل موثر دیگری در احیای هویت روس‌ها محسوب کرد؛ در دوره شوروی طبقه ناراضی از حکومت بود که خواسته‌هایی داشتند و سپس در دوره جدید هوادار شدند؛ در انقلاب‌ها معمولا به همین شکل است؛ این گروه به طور طبیعی پوتین را مورد حمایت قرار دادند. علاوه بر همکاری مردم، ارتش هم دولت را حمایت کرد، از این جهت شاهد دوره نوینی در زندگی روسیه پس از  سال 2000 تا  2008 بودیم که به بحران اقتصادی ناشی از کاهش قیمت نفت و عوامل دیگر می‌رسیم که البته در تمام دنیا شاهد چنین اتفاقی بودیم.


► احیای هویت تا چه میزانی در محبوبیت پوتین تاثیر گذار بوده است؟

پس از فروپاشی شوروی، روسیه دچار بحران‌های شدیدی شد، به همین دلیل در آن دوره مردم روسیه دچار نوعی سرخوردگی شدند، پوتین در شرایطی بروز و ظهور یافت که در دوره ریاست جمهوری یلتسین روسیه به برشکستگی رسیده بود و پوتین بر ویرانه‌های این شرایط نا مساعد ظهور یافت و توانست در بازسازی هویت مردم روسیه نقش اساسی ایفا کند و به نوعی ثبات سیاسی برقرار کند که البته در دوره اول ریاست جمهوری پوتین بیشتر ناشی از افزایش قیمت نفت بود.

پوتین توانست با استفاده از فرصت‌های پیش آمده اقتصاد روسیه را سامان دهد، جنگ چچن را مدیریت و مافیای روسیه را به نوعی سرکوب کند، با کمک دوستانش کشور را به 7 منطقه فدرال تقسیم کرد و توانست بر بحران سیاسی و هویتی ایجاد شده که حاصل دوره فروپاشی بود غلبه کند. روس‌ها می‌گویند بازیابی هویت به دستو پوتین شکل گرفته، به همین دلیل پوتین به قهرمان ملی تبدیل شده است؛ البته در این میان برخی ناراضی بودند، به دلیل اینکه در دوره قبل معتقد به نزدیکی بیشتر با غرب بودند.


► گرچه بین سال‌های 2012 تا 2016 تقابلی میان غرب و روسیه شکل گرفته بود، اما به نظر می‌رسد پنجره جدید در روابط روسیه و غرب در حال شکل گیری است؟ با توجه به انتخابات سال آینده روسیه، آیا گزینه مطلوب برای غربی‌ها انتخاب مجدد پوتین خواهد بود؟

برخی تصور می‌کنند با روی کار آمدن جمهوری‌خواهان در آمریکا روابط روسیه و آمریکا بهتر شده است، اما بنده چنین تصوری ندارم. در آمریکا که جهان سرمایه‌داری است، دیدگاه منفی به روسیه وجود دارد؛ به دلیل اینکه روسیه ممکن است از لحاظ نظامی و قدرت هسته‌ای جزء ابرقدرت‌ها باشد، اما از لحاظ اقتصادی مشاهده کردیم که این کشور را به عنوان کشور صنعتی نمی‌شناسند و این در حالی است که در دنیا گروه‌های صنعتی تاثیر گذار هستند، معتقدم تضاد آشتی‌ناپذیری بین دو کشور وجود دارد. زمانی غرب و ناتو، شوروی را محاصره کرده بودند، اما در حال حاضر این دربرگیری به مرزهای روسیه رسیده است و نیروهای مستقر در لهستان قصد عقب نشینی ندارند.

گرچه ‌آلمان و ایتالیا علاقمند به خروج از این وضعیت هستند، اما چنین اتفاقی نخواهد افتاد. ترامپ قول سازش با روسیه را داده است، اما هر دو کشور به سمت نظامی شدن می روند. یکی از مسائلی که در حال حاضر انجام می شود، مسابقه تسلیحاتی است. برقراری روابط بهتر و تعاملی میان دو کشور متصور نیست، زیرا غرب و آمریکا به این سمت می روند که روسیه را وادار به نظامی‌گری بیشتری کنند تا به این ترتیب مقدار سهم نظامی‌گری در بودجه روسیه افزایش یابد و با توجه به بالا بودن قدرت اقتصادی غرب، این افزایش بودجه نظامی برای روسیه تبدیل به تهدید شود. بنابراین به هیچ عنوان پوتین گزینه مطلوب غرب نیست، و حتی اگر ابزاری برای دخالت داشتند، از انتخاب مجدد پوتین هم جلوگیری می کردند.


► روس ها از تمام تاریخ خود با افتخار یاد می کنند؛ حتی از فردی مانند استالین. آیا این نگاه مثبت به تاریخ می تواند الگوی مهمی در احیای هویت و تمدن یک کشور باشد؟

تاریخ بخش مهمی از هویت هر شهروندی است، اشتراکاتی باید ملتی را بسازد و ملت در قلمرو خود دولت را بسازد، کشورها سعی می‌کنند تاریخ گذشته و نقاط روشن خود را بزرگ کنند و با تاسی به اسطوره‌های تاریخی و شخصیت‌های سیاسی کشور را به انسجام برسانند. به دلیل اینکه روسیه به صورت دائم در حال گسترش بود، نیازمند ایجاد وحدت ملی در بین اقوام متعددی است که در آنجا زندگی می کنند. روس‌ها موفق شدند با پرداختن به تاریخ در قلمرو خود وحدت ایجاد کنند، تا به این ترتیب برای مردمانشان هویتی ایجاد کنند.

روس‌ها موفق به ایجاد این باور میان ملت خود شدند که ملتی کهنسال و دارای وجوه اشتراکی هستند که همه به آن می بالند، طبیعی است که در دوره شوروی نقاط منفی هم دارد و شاید این نقاط سبب گسست مردم شد، اما برای از بین بردن گسست دوباره فکر می‌کند و به این ایده بال و پر می‌دهد که روسیه را در قلمرو اتحاد شوروی دوباره تعریف کنند و با نگاه به دکترین‌های نظامی روسیه می‌بینیم روس تبارانی که در قلمروهای خارج از فدراسیون روسیه زندگی می‌کنند به عنوان کسانی هستند که منافع آنها توسط دولت تامین می‌شود و تهدید  احتمالی برای ملت روسیه که در جمهوری‌های سابق نیز زندگی می‌کنند به عنوان قلمرو ملی نگاه می شود. روس‌ها حتی از استالین که نکات منفی دارد باز هم شخصیتی می‌سازند که بتواند در بازیابی هویت ملی روسیه نقش مهمی ایفا کند.


► چنین نگاه مثبتی به تاریخ می تواند الگوی مهمی در احیای هویت و تمدن کشورهای دیگر از جمله ایران نیز باشد؟

بله: نکته اساسی همین موضوع است. ایران کشوری بازمانده از امپراتوری کهن است که اقوام متعددی  زندگی می‌کنند که تحت عنوان اقوام ایرانی می‌شناسیم، با تاسی به تاریخ و در صورت اهمیت قا‌ئل شدن برای آنها و لگدمال نکردن تاریخ  می‌توانیم در جهت مقابله با گسست فرهنگی و هویتی که مشکل احتمالی در آینده خواهد بود استفاده کنیم، به دلیل اینکه در دهه‌های اخیر بیشتر بر عنصر اسلام تاکید می‌شود، گرچه به عنوان بخشی از هویت خوب است، اما همه بخش هویت ایرانی نیست، هویت ایرانی به تاریخ و جغرافیای ایرانی بر می گردد، اگر تاریخ گذشته شاهان ایران را کنار گذاشته و جوانان را از نگرش به تاریخ و گذشته دور کنیم برای وحدت بخشی به هویت یگانه ایرانی نمی‌توانیم به دین اسلام و حتی شیعه متکی شویم. عامل پیروزی جنگ تحمیلی علیه ایران، تنها عامل مذهبی نبود، به دلیل اینکه طرف مقابل ما نیز مذهبی و مسلمان بودند؛ بلکه هویت ایرانی بود به همین دلیل گذشته تاریخی ما باید بازیابی شود و در کتاب‌های تاریخ  مدارس به آن توجه شود.

مصاحبه کننده: مریم شریف زاده، عضو تحریریه دیدبان روسیه


پایان نوشتار/
 
 
Share/Save/Bookmark
کد مطلب : ۳۴۳۳
 


ارسال