۰
تاریخ انتشار :
سه شنبه ۹ شهريور ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۲۸
ویژه نامه معمای نوژه (4)

همکاری ضد تروریستی

مسکو به دنبال برقراری روابط نظامی و امنیتی با تهران است
همکاری ضد تروریستی
دیدبان روسیه: توافقی که بین ایران و روسیه مبنی بر انجام عملیات‎های مشترک در مبارزه با تروریسم  و پایان بخشیدن به بحران سوریه حاصل شده دارای ابعاد مختلفی است. یک بخش از این همکاری‎ها در حوزه سرزمین و فضای سوریه انجام می‎شود که طی ماه‎های گذشته این روند پیش رفته است. بخش دیگر به همکاری های نظامی مشترک دو کشور ایران و روسیه مرتبط می شود. همکاری در حوزه در اختیار گذاشتن ظرفیت‎ها و امکانات دو کشور جهت بحث مبارزه با تروریسم نیز در این قالب می‎گنجد. بنابراین توافقی که میان دو کشور در رابطه با استفاده از ظرفیت‏‌های یکدیگر صورت گرفته در همین راستاست و پایگاه هوایی نوژه با این هدف در اختیار روس ها قرار گرفت که بتوانند از این پایگاه، عملیات هایی را علیه گروه‎های تروریستی مستقر در خاک سوریه انجام دهند.

البته این اقدام هم برای ایران و هم در سطح منطقه و سطوح جهانی دارای ابعاد و پیامدهای مختلفی بود. این پیامدها را می توان به دو سطح داخلی و خارجی تقسیم بندی کرد. در سطح داخلی مخالفت‌هایی صورت گرفت که ریشه در تذکر برخی از افراد و اشخاص در خصوص مغایرت در اختیار گذاشتن پایگاه هوایی به روس ها بود و مباحثی توسط برخی درباره نقض اصل 147 قانون اساسی مطرح شد؛ مطابق این اصل دولت اجازه ندارد پایگاه های نظامی کشور را در اختیار کشورهای خارجی قرار دهد. البته در مقابل این مخالفت ها، نظر اساسی تر این بود که جمهوری اسلامی ایران پایگاه نظامی در اختیار هیچ کشور خارجی قرار نداده است که این اصل قانون اساسی مورد نقض واقع شود. علاوه بر این مطابق با اصل 167 قانون اساسی در شرایطی که امنیت ملی کشور با تهدید مواجه باشد دولت می تواند از تمام ظرفیت های موجود برای مقابله با این تهدیدات استفاده کند.

به نظر می رسد که بحث عملیات های مشترک ایران و روسیه در پایگاه هوایی همدان نیز در همین راستا قابل بحث و بررسی است. در ابعاد منطقه ای و بین المللی هم عموما کشورهای عربی و کشورهای غربی و بویژه آمریکایی ها نسبت به این مسئله موضع گیری منفی داشتند و بر این باورند که با چنین همکاری هایی، روابط ایران و روسیه در سطوح منطقه ای در حال نزدیک شدن به یکدیگر است. این مسئله حکایت از دوام و قوام اتحاد و ائتلاف نظامی میان روسیه، ایران، سوریه و عراق دارد. پیش از این برخی عنوان می کردند که ائتلاف نظامی میان این 4 کشور وجود ندارد و تنها نمایشی از سوی این کشورهاست، اما همکاری‎های اخیر که در حوزه همدان نمود پیدا کرد نشان داد که این ائتلاف همچنان با قوت به کار خود ادامه می‎دهد. این مسئله برای کشورهای غربی و عربی که خواهان براندازی دولت قانونی سوریه هستند، امری ناخوشایند به شمار می‌‎آید و باعث نارضایتی آنها شده است. لذا این کشورها انتقاداتی را در این رابطه مطرح کرده‎اند که بخشی از این انتقادات به مباحث داخلی مربوط می‎شود. یعنی رسانه‎های خارجی تلاش دارند این همکاری را در راستای نقض اصل نه شرقی نه غربی در سیاست خارجی ایران عنوان کنند واز طرف دیگر مقامات سیاسی دولت های غربی و عربی نیز سعی می کنند علیه این مسئله موضع رسمی اتخاذ کنند و نارضایتی خود را نشان دهند.

همچنین در خصوص صحبت‌های سردار دهقان مبنی بر اینکه روس‎ها با اعلام خبر حضورشان در پایگاه نوژه به نوعی بی معرفتی کردند، باید گفت که قرار اولیه این بود که به هر حال این عملیات ها به صورت محرمانه صورت بگیرد. کمااینکه پیش از این نیز یک بار دیگر شاهد چنین اتفاقی بودیم و جنگنده های روسیه از پایگاه هوایی نوژه به پرواز درآمده و به سمت خاک سوریه رفته بودند. این بار نیز قرار بر این بود که عملیات محرمانه باقی بماند اما به  نظر می رسد با توجه به هماهنگی هایی که روس‎ها با آمریکایی‎ها در خصوص پروازها در فضای سوریه دارند، ناگزیر شدند که این مسئله را رسانه‏‌ای کنند. از زمانی که روسیه برای عملیات هوایی در سوریه حاضر شد توافقی بین روس‎ها و آمریکایی‏‎ها صورت گرفت مبنی بر اینکه پروازهای خودشان و محدوده پروازی خود را به یکدیگر اطلاع دهند تا از این طریق از هرگونه تصادم هواپیماهای جنگی با یکدیگر جلوگیری کنند. لذا در این خصوص و در رابطه با پرواز هواپیماهای روسیه از پایگاه ایران بدون شک این اطلاعات میان مسکو و واشنگتن تبادل شده است. به نظر می رسد روسیه از این مسئله واهمه داشتند که این موضوع برای نخستین بار توسط آمریکایی‎ها افشا شود و شاید به همین دلیل بود که روس‎ها در اعلام این خبر پیش دستی کردند. البته ممکن است این پیش دستی کردن در هماهنگی با ایران نبوده باشد و به همین دلیل نیز مقامات ایران از جمله وزیر دفاع نارضایتی خود را از این مسئله اعلام کردند.

باید توجه داشت که تا به امروز ایران پایگاه نظامی در اختیار هیچ کشور خارجی از جمله روسیه قرار نداده است، بلکه برای انجام عملیات‎های مشترک در خاک سوریه از این پایگاه استفاده می‏شود. عموما حملاتی که از این پایگاه صورت گرفته یا در آینده اگر حملاتی صورت بگیرد، در راستای حمایت از نیروی زمینی و ارتش سوریه و جبهه مقاومت بوده است. بنابراین اگر همکاری در این حوزه صورت گرفته یک همکاری کاملا مشترک و با برنامه ریزی قبلی بوده است.

درباره همکاری های ایران و روسیه در سطوح نظامی نیز باید تاکید کنم که تحولات منطقه خاورمیانه باعث شده که روس ها تمایل بیشتری به افزایش همکاری نظامی، اطلاعاتی و امنیتی با ایران نشان دهند. مسکو به قدرت، توان تاثیرگذاری و در واقع حوزه بازیگری در این منطقه کاملا واقف هستند و معتقدند که ایران نقش تاثیرگذاری در شکلگیری مرزهای جغرافیایی و نقشه آینده خاورمیانه ایفا خواهد کرد. از این رو، روسیه با توجه به اهداف همسانی که با ایران در خصوص سوریه و دیگر مسائل  منطقه‎ای دارند این تمایل در آنها به وجود آمده که همکاری‎های نظامی شان را با ایران گسترش دهند. کما اینکه مشاهده کردیم مسکو اخیرا سامانه دفاعی اس 300 را به ایران تحویل داد و همکاری های نظامی دو کشور در سوریه نیز همچنان تداوم دارد.

بنابراین موجود منافع مشترک در سطح منطقه خاورمیانه، وجود تهدیدات مشترک از ناحیه تروریسم و افراط گرایی مذهبی و همچنین تمایل روس‎ها به برقراری موازنه منطقه‎ای در سطح خاورمیانه باعث شده که مسکو تمایل بیشتری نسبت به برقراری روابط نظامی و امنیتی با ایران از خود نشان دهد. ضمن اینکه نوع نگاه و رویکرد روسیه نسبت به خاورمیانه با رویکرد ایالات متحده آمریکا در تضاد است و منافع روس‎‏ها ایجاب می کند در منطقه خاورمیانه با کشورهایی که دارای ضدیت با آمریکا هستند همکاری بیشتری داشته باشند. دراین رابطه ایران به عنوان یک بازیگر شاخص به شمار می آید و همین مسئله باعث شده که مسکو تمایل بیشتری به گسترش روابط با ایران داشته باشد.

نویسنده: شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه؛
منبع: هفته نامه مثلث


پایان نوشتار/
کد مطلب: ۱۳۷۵
مولف : شعیب بهمن
مرجع : هفته‌نامه مثلث
نام شما

آدرس ايميل شما