۰
تاریخ انتشار :
سه شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۵ ساعت ۱۲:۳۷
قسمت اول؛

اقتصاد سیاسی روسیه کنونی

اقتصاد سیاسی روسیه کنونی
دیدبان روسیه: "محمد کردزاده کرمانی" کارشناس ارشد وزارت امور خارجه گفتگوی مفصل پروفسور "سرگی گوبانف" استاد اقتصاد دانشگاه دولتی مسکو را به پارسی برگردان کرده است که دیدبان روسیه آن را در ده شماره منتشر خواهد کرد. آنچه در ادامه می خوانید مقدمه این نوشتار به ترجمه به قلم کردزاده کرمانی است.

پروفسور "سرگی گوبانف" استاد اقتصاد دانشگاه دولتی مسکو، سردبیر نشریه اکونومیست و نماینده اتحادیه کارگران مسکو مصاحبه‌ای تحت عنوان «رژیم کمپرادور روسیه به تار موئی بند است» در 24 فوریه 2015 در مجله روسی‌زبان «بیزینس آنلاین» به چاپ رسانده است. اگرچه مصاحبه مربوط به مسائل اقتصادی روسیه در سال 2015 می‌باشد ولی اصول و نکاتی درآن طرح شده که قابل تامل است.

این مصاحبه نشان می‌دهد که تفکرات برای بازگشت به نظام سوسیالیستی در روسیه هنوز قوی است و علیرغم فروپاشی نظام شوروری در 25 سال قبل (اوت 1991) اندیشه‌های سوسیالیستی همچنان به صورت یک دلتنگی (نوستالژی) در میان روشنفکران وجود دارد. این مصاحبه نشان می‌دهد که تئوری ساختار اقتصاد سیاسی روسیه هنوز بر سر دوراهی است ـ راه سرمایه‌داری حاکم را ادامه دهد ویا به نوعی سوسیالیزم بازگشت نماید. فروپاشی نظام شوروی و بقای این تفکرات نشان از این است که نظام‌های سیاسی اقتصادی فرو می‌پاشند ولی اندیشه ها نمی‌میرند، بلکه مانند جزر و مد دریا بالا و پایین می‌شوند و اندیشه‌های مخالف مخصوصا در دوران بحران‌های سیاسی و اقتصادی قد علم می‌کنند و بیشتر جلوه‌گر می‌شوند.

مصاحبه گوبانف که نقدی تند به نظام سیاسی اقتصادی روسیه کنونی است پیشنهاد می‌کند که روسیه به نظام اقتصاد سوسیالیستی یا مالکیت دولت بر اقتصاد بازگردانده شود ولی خطاهای گذشته نظام سوسیالیستی اصلاح گردد، ازجمله در نظام جدید اقتصادی بهره‌وری یکایک افراد در تولید حساب شود و به آنها پراخت گردد، وابستگی ارزش روبل به دلار و قیمت نفت که در اثر فروپاشی نظام سوسیالیستی پدید آمده از بین برود و از ورود سرمایه خارجی به کشور ممانعت شود. او همچنین پیشنهاد می‌کند که اقتصاد روسیه از صادرات مواد خام خارج شود و صادرات محصولات نهائی و با ارزش افزوده بالا تحقق پذیرد، تکنولوژی‌های جدید برای تولید وارد شود، سرمایه‌گذاری‌های عمده برای نوصنعتی شدن صورت پذیرد وشرکت‌های روسی بزرگ در محیط بین‌المللی ایجاد گردد. گوبانف در نهایت معتقد است که تحقق این امور در قالب نظام فعلی حاکم بر روسیه که آن‌را «الیگارشی کمپرادور» خوانده است ممکن نیست و بنابراین لازم است که کلیه مقامات کرملین از جمله پوتین کنار بروند.

نقطه نظرات گوبانف در مورد وجود دو نوع دلار در مبادلات بین المللی، رکود همراه با تورم در اقتصاد روسیه، خروج منابع طبیعی وسرمایه‌ها از اقتصاد نفتی روسیه و دریافت دلارهای بی ارزش و بدون قدرت خرید و همچنین صدماتی که به روشنفکران کشور در اثر صادرات مواد خام وارد می‌شود و تعارضات بعدی که در این زمینه پدید می‌آید که باز مورد استفاده غرب قرار می‌گیرد جالب و قابل تامل می‌باشند.

استراتژی «یکپارچگی عمودی توام با زنجیره ارزش افزوده» آن‌طور که گوبانف دراین مصاحبه در مورد اقتصاد روسیه توضیح داده است با توجه به تشابهات ساختار رانتی اقتصاد ایران و روسیه می‌تواند مبنایی برای تهیه استراتژی صنعتی ج.ا.ایران نیز باشد. ولی پیش‌فرض یا پیش‌نیاز توفیق در این استراتژی در این است که کشورمان در تولید علم و تکنولوژی آن‌گونه به مرحله انبوهی از تراکم مقداری (critical mass) رسیده باشد که با اضافه شدن کوچک‌ترین مقدارعلم وتکنولوژی برآن مرحله تولید انبوه آغاز گردد. البته بدون علم و دانش کافی که پیش‌شرطی اساسی است اتخاذ چنین استراتژی‌ای نه تنها نرخ رشد صنعتی کشورمان را به صورتی با ثبات بالا نخواهد برد بلکه ساختار یکپارچگی عمودی توام با زنجیره ارزش افزوده عملا ایجاد نخواهد شد.

در چارچوب اقتصاد رانت نفتی و سایر مواد خام روسیه گوبانف در طرح خود تحت عنوان «ایجاد یکپارچگی عمودی و زنجیره ارزش افزوده» که از آن به‌عنوان قانون نیز نام می‌برد می‌گوید در این یکپارچگی عمودی قیمت حامل‌های انرژی و مواد میانی برای صنایع باید مطابق هزینه تولید آنها باشد و رانت قیمتی آنها به طورکلی از بین برود تا در زنجیره تولید نهائی با ارزش افزوده بالا هزینه تولید کالاهای صنعتی نهائی روسیه کاهش یابد و کالاهای صنعتی روسی در محیط بین‌المللی رقابتی‌ترشوند و در چارچوب «یکپارچگی عمودی و زنجیره ارزش افزوده» روسیه بتواند شرکت‌های چند ملیتی خود را ایجاد کند.

این نقطه نظرات وی با نقطه نظرات و توصیه‌های صندوق بین‌المللی پول به کشورهای مختلف جهان ازجمله به کشورهای صادرکننده نفت در مورد قیمت سوخت و حامل‌های انرژی که در این کشورها باید برابر قیمت بازار جهانی باشد، مغایر است. می‌توان گفت این مغایرت نیز ناشی ازاختلاف در پارادایم فکری سرمایه‌داری حاکم و اقتصاد سوسیالیستی است.

در مورد نوصنعتی شدن و به‌خصوص تاکید او بر سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های نو و بازیافت منابع، آن‌طور که اروپا از این بخش شروع نموده، وی مشخص نکرده است که سرمایه لازم از کجا باید تامین گردد. آیا باید از سرمایه اجتماعی تامین شود و جامعه از رفاه خود بکاهد یا فداکاری کند تا این‌گونه سرمایه‌گذاری‌ها تحقق پذیرد، یا این‌که سرمایه لازم در اثر صادرات مواد تامین شود که او با هرگونه صادرات مواد خام مخالف است و دلارهای نفتی را فاقد ارزش برای دستیابی به تکنولوژی پیشرفته می‌داند. صنایع قدیمی هم که درآمدزا نیستند تا توسط سرمایه‌های آنها پروژه نو صنعتی شدن تحقق پذیرد.   

علیرغم اینکه ادعاهای سیاسی گوبانف بر نظریات اقتصادی‌اش می‌چربد و به همه چیز در قالب ایدئولوژی و از دریچه تئوری اقتصاد سوسیالیستی می‌نگرد، ولی به طور کلی هر بخشی از این مصاحبه جالب و دارای مباحثی چالش‌انگیز است که در چارچوب اقتصاد سیاسی می‌تواند موضوع یک سمینار علمی باشد.
 
مقدمه مترجم
محمد کردزاده کرمانی


► رژیم کمپرادور فقط به تار موئی بند است       

برای اینکه کشور را از فاجعه بی تحرکی نجات دهیم به یک الگوی اقتصادی نو با اقداماتی خاص نیازاست. باید اعتبارات را به بخش صنعتی و کشاورزی هدایت کنیم، ازافزایش تعرفه‌ها و مالیات‌ها جلوگیری کنیم و کارت اعتباری اجتماعی به فقرا و نیازمندان ارائه نماییم.

 
- آقای گوبانف، سئوال اول من در مورد بودجه سال 2015 است. این بودجه بر اساس نقطه نظرات دومای دولتی و شورای فدراسیون روسیه بر اساس نفت به قرار بشکه‌ای 100 دلار تنظیم شده است ولی «آنتون سیلانوف» وزیر خزانه‌داری که اخیرا از این بودجه دفاع کرده است اعلام نموده که باید تجدید نظر شود و بودجه بر اساس نفت به قرار بشکه‌ای 80 دلار تنظیم گردد. به نظر شما کدام واقعی‌تر است و وزارت خزانه‌داری چگونه فکر می‌کرده است؟

گوبانف: سیستم اقتصادی روسیه پس از فروپاشی بر پایه دروغ ایجاد شده. وضعیت اقتصادی سختی در روسیه به‌وجود آمده و ارزیابی‌ها متفاوت است. متخصصین رکود اقتصادی و رکود همراه با تورم را خوب می‌فهمند. رشد اقتصادی ممکن است که نیم درصد باشد هر چند که خطاهای آماری وجود دارد. در حقیقت سقوط اقتصادی و بلکه مرگ اقتصادی ایجاد شده. از سال 2013 کشور به ورطه سقوط اقتصادی افتاده است و قدرت خرید سه گروه کم شده است. هم قدرت خرید دولت کاهش یافته که بودجه را در دست دارد، هم قدرت خرید مردم وهم قدرت خرید خانوارها کم شده است. از سال 2014 کوشش‌ها برای بی‌ارزش کردن پول ملی آغاز شده و جامعه به دام گرانی افتاده است.

اما اینکه چرا شاخص‌های ارزیابی رسمی رکود نشان نمی‌دهد و رشد اقتصادی مثبت است یک سئوال اساسی است که تلاش می‌شود میان‌بر بزنند. وزارت اقتصاد و دارائی اعلام داشته است که نرخ رشد اقتصادی نزدیک به صفر خواهد بود. دولتی‌ها کرملین را به دام حقه‌بازی‌های آماری انداخته و بلکه به صورت غیر هوشمندانه‌ای حقه‌بازی نموده‌اند و هر پایگاه اطلاعاتی را بی‌اثر و یا کم‌اثر نموده و هر ضریب کاهنده‌ای را از محاسبات حذف و بقیه پایه‌های شاخص‌های آماری را بزرگ شمرده‌اند. مثلا مقامات اقتصادی کشور در سال 2013 سه بار ارزیابی‌های خود مربوط به رشد اقتصادی را با توجه به تغییر قالب‌های محاسباتی عوض کردند که قابل توجیه نیست.

از سال 2013 شیوه محاسبات ملی عوض شده که میزان درست بودن این محاسبات را از بین برده است. از آنجا که افراد حرفه‌ای به پایگاه‌های اطلاعاتی مراجعه می‌نمایند و از آنجا که تهیه آمارهای قابل اعتماد کار تحلیلی سختی است اگر در کنار دستور و فرمان قرار گیرد درآن صورت علم از بسیاری از ابزارهای تحلیلی محروم می‌شود و امکان مقایسه و ارزیابی را از دست می‌دهد. اگر آمار دروغ باشد تحلیل‌گر ابزار تحلیلی دقیقی برای مقایسه ندارد. تفاوت آمار سوم با آمار اول 900 میلیارد روبل است که معادل 25 تا 27 میلیارد دلار می‌گردد. بنابراین آمارهای رشد اقتصادی غلط می‌باشد. این آمار قلابی دولت را با عدم استفاده صحیح از بودجه روبرو کرده است. رشد اقتصادی روسیه منهای هفت دهم درصد است. کرملین به اشتباه دوری و فزاینده (اسپیرال) کشیده شده است که این اشتباهات برای آحاد مردم، دولت و شرکت‌ها خیلی سنگین تمام می‌شود.

این اشتباهات از دوره جناح حاکم گورباچف شروع شد. در آن زمان حکام کرملین عقل و شعور خودشان را از دست داده بودند. سرمایه‌داری کمپرادور یک ماده مخدر و مثل تریاکی بود که حاکمان کرملین به آن علاقمند شدند و عقل خودشان را ازدست دادند. آنها منافع دولت را به دلار وابسته کردند واز آن موقع عقل خودشان را از دست دادند. پس ازآن تصمیمات غلط در چارچوب حزب و دولت اتخاذ گردید که نوعی خودکشی همگانی بود. به قول «اولکایف» همان اشتباهات گورباچف که سیاست خود فریبی همگانی دولت و کشور بوده همچنان ادامه یافته است.

برگردان: محمد کردزاده کرمانی
منبع: مجله روسی‌زبان «بیزینس آنلاین»


پایان نوشتار/
کد مطلب: ۱۹۸۲
نام شما

آدرس ايميل شما